Embed

YUMURTLAYAN İŞÇİ ARILAR

 

YUMURTLAYAN İŞÇİ ARILAR

 

Dr. Ali KORKMAZ

 

 

Yumurtlayan işçi arılar, ana arı yetiştirme umudu kalmamış anasız kolonilerde erkek yumurtaları yumurtlayan dişi/işçi arılardır. Yumurtlayan işçi arı olgusu bal arısı kolonilerinde nadiren ortaya çıkmakla birlikte çok ciddi sorunlara neden olabilmektedir.

 

Ana Arı ve İşçi Arı Arasındaki Farklar

Bal arısı kolonilerinde ana arı ve işçi arı olmak üzere iki tip dişi bulunmaktadır. Bu arıların her ikisi de döllenmiş yumurtadan çıkarlar. İki dişinin yapıları, görünüşleri ve davranışları arasında fark bulunmaktadır. Bu farklılıklar da ana ve işçi arıların yetiştirildiği yüksük tipi ve beslenmedeki değişiklikten kaynaklanmaktadır.

Ana arılar, uzunlamasına asılan yerfıstığı kabuğu büyüklüğü ve şeklinde olan özel geniş yüksüklerde yetiştirilirler. Bu yüksükler uzun olup yumurtalıkların gelişmesine olanak tanımaktadır. İşçi arılar ise 5.3 mm genişlik ve 10-12 mm derinliğindeki altıgen petek gözlerinde yetiştirilmektedirler.

İşçi arı larvası üç gün boyunca arı sütü ile beslenir. Sonraki günlerde ise petek gözü kapatılıncaya kadar bal ve polen karışımı ile beslenirler. Ana arı larvaları tüm larval dönem boyunca arı sütü ile beslenirler. Saf arı sütü diyeti ana arıyı, yüksek üreme kapasitesiyle dikkat çekici bir böcek konumuna getirmektedir. Ana arı 5 yıla kadar yaşamasına karşılık işçi arılar tarlacılık mevsiminde 5-8 hafta yaşarlar. İyi bir ana arı sürekli bir şekilde feromon salgılayarak işçi arılara bir ana arıya sahip olduklarını söylerler. Ana arının varlığı yanında yavrular ve ana arının feromonları, işçi arıların yumurtalıklarının gelişmesini engelleyerek kontrol eder.

Ana arı döllenmiş yumurta atabilmek için çiftleşme uçuşuna çıkar. Üreme olayı sadece onun tarafından yerine getirilir ve mevsimin uygun olduğu koşullarda bir günde 1200-1500 yumurta atabilir. Ana arı döllü veya dölsüz yumurta atmayı kendisi belirleyebilmektedir. Döllü yumurtalardan dişi arılar (ana ve işçi arılar), döllenmemiş yumurtalardan ise erkek arılar oluşur. Ana arının üreme organları, her bir yumurtalıkta 160-180 yumurtalık kanalı bulunan iki geniş yumurtalıktan oluşur.

İşçi arı gelişmemiş üreme organlarına sahiptir. Koloninin sürekliliğini sağlamak için tüm işleri yaparlar. İşçi arılar 4-12 arasında gelişmemiş yumurtalığa sahiptirler. Ancak bu yumurtalıklar koloni uzun süre ve bir daha ana arı yetiştiremeyecek düzeyde anasız kaldığı durumlarda gelişirler. İşçi arılar erkek arılarla çiftleşme yeteneğine sahip olmadıklarından dolayı yumurtaları dölleyecek spermi alamazlar ve yumurtaları dölleyemezler. Bu nedenle yumurtalar erkek arı olarak gelişirler. Bu yumurtalardan dişi işçi veya ana arı olması olası değildir.

 

Erkek Yumurtlayan Ana Arılar

Erkek yumurtlayan ana arılar, yaş ve bakım yetersizliği yanında çiftleşmemiş olması veya yumurtaları dölleyecek düzeyde sperm kesesinde yeterli düzeyde sperme sahip olmaması nedeniyle sadece döllenmemiş yumurta yumurtlayan ana arılardır. Bu koşullar altında ana arı dölsüz yumurta atacak ve sadece erkek arılar gelişecektir. Sonuçta koloni mevcudu azalacak ve koloni yok olacaktır.

Erkek yumurtlayan ana arı, normal ana arıda olduğu gibi her bir petek gözünün tabanına sırasıyla düzgün bir şekilde yumurta bırakmaktadır. Yumurtalar işçi arı gözlerine bırakılmakta ve üstleri tıpkı erkek arı gözlerinde olduğu gibi kapatılmaktadır. Erkek arı yumurta sayısı birkaç taneden %100’e kadar değişebilmektedir. Çıkan erkek arılar ise normal erkek arılardan daha küçük ve bakire arılarla çiftleşme yeteneğinde olmaktadırlar.

Erkek arı yumurtlayan ana arının belirtisi, normal petekte bulunan işçi arı gözlerinin ağzının bakıcı arılar tarafından genişletilerek değiştirilmiş olmasıdır. Normal kovanda yavrulu petek %20 düzeyinde erkek arı gözü bulundurmakta ve bu durum da oğul işareti olarak algılanmaktadır. Normal bir kovanda tamamı erkek yavru dolu olan petek bulunmaz.

Ana arı çok yaşlı veya yetersiz olduğu durumlarda, ana arıyı değiştirmek amacıyla işçi arılar, petekler üzerinde uygun yaşta larva arayışına girerler. Değiştirilecek ana arının yerine yeni bir ana arı yetiştirmek için peteğin ortasında 1-2 tane ana yenileme (supersedure) yüksüğü oluştururlar. Döllü yumurta veya dişi larva olduğu durumda bal arıları 15 gün içinde ana arı yetiştireceklerdir. Kovan içinde erkek arı yumurtlayan ana arı olduğu durumda, tüm yumurtalar haploid olduğu ve dişi yumurta bulunmadığı için ana arı yenileyecek işçi arılar başarısız olacaklardır.

Erkek yumurtası yumurtlayan ana arı sorunu, yaşlı veya sakat ana arı alınarak yerine yeni ana arı verildiğinde veya bu kovan analı bir kovan ile birleştirildiğinde giderilebilmektedir. Bu durumda yaşlı ana öldürülmeli ve yerine derhal yeni bir ana arı verilmelidir. Diğer bir çözüm ise koloni kuvvetli ise yumurtalı bir çerçeve ile koloniyi desteklemektir. Bu durumda koloni, ana arıyı değiştirmek amacıyla bu yumurtalardan ana arı yetiştirecektir.

 

Yumurtlayan İşçi Arıların Gelişimi

Bir bal arısı kolonisinde normal koşullarda işçi arıların yumurtalıkları, kolonideki ana arı ve yavrulardan salgılanan feromonlar nedeniyle etkin değillerdir. Bununla birlikte koloni ana arısını kaybettiğinde ve yeni bir ana arı yetiştirmek için koloni içerisinde döllenmiş yumurta veya uygun yaşta işçi arı larvası bulunmadığında, bir veya daha fazla işçi arının yumurtalıkları kısmen etkin olacaktır. Ana arı ve yavru feromonlarının yokluğunun sonucu olarak yumurtlamaya başlayacaklardır. Yumurtlayan işçi arıların gelişmesi işlemi genellikle ana arının kaybolması ve tüm yavruların çıkmasını kapsayan 3-4 hafta içerisinde gerçekleşmektedir. Bu kovanlarda yumurtalar aynı işçi arı petek gözünde birkaç tane olacak şekilde yumurtlanır ve sonunda bu gözlerden zayıf erkek arılar çıkar. Yumurtlayan işçi arılardan oluşan erkek arılar da normal seksüel özelliklere sahiptirler. Yumurtlayan işçi arılar ana arının yerini alırlar. Ana arı gibi feromon salgılarlar ve diğer işçi arıların yumurtlamasını engellerler.

 

Kovanda Yumurtlayan İşçilerin Belirtileri

Aşağıdaki belirtiler, kovan içerisinde yumurtlayan işçi arı olduğunun göstergeleridir.

  • Ana arının yokluğu.
  • Bir petek gözünde birçok yumurta olması.
  • İşçi arının vücudunun ana arıya göre oldukça kısa olması ve zemine ulaşamamasından dolayı yumurtaların petek gözünün merkezinden ziyade yan duvarlara yumurtlanmış olması.
  • İşçi arı yavrularının yokluğu.
  • İşçi arı petek gözlerinde erkek arı yavrularının varlığı ve kapatılış şekli.
  • Dağınık yavrulu alan görünümü. Yumurtlayan işçi arılar, petek gözünde pek çok boş alan bulunmasına rağmen rasgele yumurta atmaktadırlar. Peteğin görüntüsü Avrupa Yavru Çürüklüğü hastalığına benzer bir görüntü almaktadır.
  • Polen parçaları üzerinde pek çok yumurta bulunması.

 

Yumurtlayan İşçilerin Koloniye Etkisi

Yumurtlayan işçi arıların varlığı koloninin yıkımına yol açar. Yumurtlayan işçi arılı koloni kendini ana arılı gibi hisseder. Bu nedenle yeni ana arıyı veya ana arı yüksüğünü isteyerek kabullenmezler. Başka bir koloniden verilecek olan genç larvalardan yeni bir ana arı yetiştirmeye çalışmazlar.

Yumurtlayan işçi arılar sadece dölsüz yumurta atarlar. Bu nedenle kolonide erkek arı sayısı artar. Erkek arılar kovan içerisinde herhangi bir işte görev almazlar. Nektar ve polen tarlacılığı yapmazlar, sadece besin tüketirler. Erkek arıların tek amacı yeni bir ana arıyı döllemektir. Sadece erkek arı üreten sorunlu bir koloni, arıcı müdahalesi olmadan düzelemez. Çünkü yeni işçi arı yavrusu olmadığı gibi, ölenlerin yerine geçecek yeni işçi arı çıkışı da söz konusu değildir ve sonunda koloni ölecektir.

 

Yumurtlayan İşçi Arılara Müdahale

Yumurtlayan işçi arılarla uğraşmak için arıcının ilk önce kovanda erkek yumurtlayan ana arı mı yoksa yumurtlayan işçi arı mı var olduğunu iyi bilmesi gerekmektedir. Bunu anlamak oldukça kolaydır. Yavrulu çerçeveyi incelemek ve yumurtanın atılış şekli ve düzenine bakmak yeterlidir. Yumurtlayan işçi arılar ile erkek yumurtlayan ana arıların her ikisi de işçi arı gözlerinde erkek arı üretirken, yumurtlayan işçi arılar petek gözlerine dağınık bir şekilde ve her bir petek gözünde birden fazla olacak şekilde yumurtlamakta, erkek yumurtlayan ana arı ise her bir petek gözüne bir yumurta atmaktadır.

Yumurtlayan işçi arıları tanımak ve onları kovandan uzaklaştırmak, diğer işçi arılardan büyüklük ve görünüşünde farklılık olmadığı için zor veya imkansızdır. Ayrıca yumurtlayan işçi arı bulunan koloniye yeni bir ana arı vermek, koloni kendisini ana arılı olarak hissettiği için hemen hemen imkansızdır. Bununla birlikte yumurtlayan ana arıyı yok etmek ve yeni bir ana arıyı kabullendirmek için birkaç yöntem bulunmaktadır.

 

1. Arıları Silkelemek

Yumurtlayan işçi arılar nedeniyle koloni yeni bir ana arıyı veya ana arı yüksüğünü reddettiği zaman, yeniden analandırma işlemindeki başarı yumurtlayan ana arıdan kurtulmaya bağlıdır. Arıların silkelenmesi işlemi kovan kuvvetli bir populasyona sahipse yapılır. Yumurtlayan işçi arılı koloni zayıfsa en basit çözüm, arıları diğer kovanların önüne silkelemek ve petekleri de diğer kovanlara dağıtmaktır. Arılar diğer kovana yönlenecekler ve gittikleri kovanda var olan ana arıyı kabulleneceklerdir.

  • Kovanı 50-100 metre öteye taşıyın. Kovanın eski yerine içerisinde dört çerçeveli yavrulu, arılı ve ballı bir kovan koyun.
  • Bütün çerçevelerdeki arıları yere silkeleyin. Silkelenen arılar tekrar eski kovanın yerine döneceklerdir. Yumurtlayan işçi arılar ise daha önce kovandan hiç ayrılmadıkları için geriye dönemeyeceklerdir.
  • Kafes içerisinde bulunan bir ana arıyı yeni kovana verin. Elinizde ana arı yoksa ana arı yüksüğü veya ana arı yetiştirmeleri için yumurtalı ve yavrulu bir çerçeve verebilirsiniz.
  • Diğer bir seçenek ise analı bir koloni ile ve gazete kağıdı yöntemi kullanarak iki koloniyi birleştirmektir. Analı koloni ile yumurtlayan ana arılı koloni birleştirildiği durumda yavru ve ana arı feromonları yumurtlama dürtüsünü baskı altına alarak yardımcı olacaktır.
  • Bu yöntemde dikkat edilecek en önemli husus, yumurtlayan işçi arılı koloni ile ana arılı koloniyi birleştirmemektir. Böyle bir uygulama ana arının öldürülmesine ve zarar görmesine neden olabilir. Birleştirme işlemi öncesinde yumurtlayan işçi arılardan kesinlikle kurtulmak gereklidir.
  • Düzenli bir şekilde koloni kontrol edilmelidir. Ana arının olası kaybolması durumunda gerekli müdahalede bulunmak da çözümün bir parçasıdır.
  • Erkek arı yavrulu çerçeveler kazınarak veya dondurulması sonrasında temizlenmesi amacıyla kuvvetli bir kovana verilmelidir. Ayrıca mum yapımı amacıyla eritilebilriler.

 

2. Açık Yavrulu Petek Desteği

Yumurtlayan işçi arılı bir koloniye yeni ana arıyı kabul ettirmek için yumurtlayıcıların durumu değiştirilmelidir. Bunu sağlamak için yumurtlayan işçi arılı koloniyi üç haftalık süre boyunca her hafta bakıcı arılarla birlikte açık yavrulu çerçeve ile takviye etmelidir. Bu durumda koloni yeni ana arı yetiştirmeye başlayacaktır. İstenirse bu aşamada yeni bir ana arı da verilebilir. Ana arı yüksüğü yapan arılar yeni verilen ana arıyı kabul edebilirler. Ancak yeni ana arı kafes içerisinde verilmeli ve en az 3-4 gün sonra kafes açılarak salınmalıdır.

İşçi arı gözlerinden salınan feromonlar yumurtlayan işçi arıların yumurtalık gelişimini ve yumurtlamasını engeller. Bu durum da koloni tarafından ana arının kabul edilme şansını artırır.

 

Yorum Yaz
Bu içeriği paylaşın!